1. పరిచయం

ఒకప్పుడు ప్రశాంతమైన వాతావరణానికి, సరసమైన జీవన శైలికి పేరుగాంచిన హైదరాబాద్ నగర పరిధి ఈరోజు 100 చదరపు కిలోమీటర్లకు పైగా విస్తరించి, జనాభా 1 కోటి (10 మిలియన్లు) దాటిపోయింది. 'సైబరాబాద్', 'హైటెక్ సిటీ' విస్తరణతో నగరం గ్లోబల్ ఐటీ హబ్‌గా మారింది. అయితే, ఈ వేగవంతమైన పట్టణీకరణతో పాటు ఉద్యోగ కేంద్రాలకు దూరంగా తక్కువ ధరలకు గృహాలు లభించడంతో, ప్రజలు නිవాస ప్రాంతాల నుంచి ఆఫీసులకు చేరుకోవడానికి గంటల కొద్దీ సమయాన్ని కేటాయించాల్సి వస్తోంది. ఫలితంగా, ప్రధాన రహదారుల్లో వాహనాల సగటు వేగం గంటకు 10 కిలోమీటర్ల కంటే తక్కువకు పడిపోయి, ప్రతి రోజూ ప్రయాణం ఒక పెద్ద నరకంగా మారుతోంది.

అయితే, మన హైదరాబాద్ నగరం ఎందుకు ఇలా స్తంభించిపోతోంది? ఈ ట్రాఫిక్ నరకం వెనుక ఉన్న అసలు కారణాలేంటి? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం వెతుకుతూ ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్ వి. శేఖర్ మరియు రీసెర్చ్ స్కాలర్ పి. గణేశ్వరరావు కలసి 337 మంది ప్రయాణికులపై (ఫిబ్రవరి-మే 2019 మధ్య) ఒక సమగ్ర పరిశోధనా సర్వే నిర్వహించారు. ఆ పరిశోధనలో బయటపడిన, మన నగర రవాణా వ్యవస్థకు సంబంధించిన 5 ఆశ్చర్యపరిచే నిజాలు మీకోసం!

2. టాప్ 5 ఆశ్చర్యపరిచే విషయాలు

2.1. ప్రతీ ఇద్దరికీ ఒక వాహనం!

నగరంలో జనాభా పెరుగుదలతో పాటు సొంత వాహనాల సంఖ్య విస్ఫోటనంలా పెరిగింది. గణాంకాల ప్రకారం:

• 2013లో నగరంలో కేవలం 33 లక్షలు ఉన్న రిజిస్టర్డ్ వాహనాల సంఖ్య, 2018 నాటికి 53.21 లక్షలకు చేరింది. అంటే కేవలం 5 సంవత్సరాల వ్యవధిలోనే ఏకంగా 20 లక్షల సొంత వాహనాలు కొత్తగా రోడ్డెక్కాయి.
• రోజూ సగటున 1,200 కొత్త వాహనాలు (1,000 ద్విచక్ర వాహనాలు మరియు 200 కార్లు) నగర రహదారులపైకి వస్తున్నాయి.
• అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల ప్రకారం నగర విస్తీర్ణంలో 20–30% భాగం రహదారులు ఉండాలి, కానీ గ్రేటర్ హైదరాబాద్‌లో రోడ్డు స్థలం కేవలం 6% మాత్రమే ఉంది!
• దీంతో, మన నగరంలో వాహనాల సాంద్రత ప్రతి కిలోమీటరు రోడ్డుకు 2,600 వాహనాలుగా నమోదైంది. ఇది దేశంలోని ప్రధాన మహానగరాల్లోనే అత్యధికం.

వ్యక్తిగత వాహనం కొనుగోలు చేయడం సామాజిక హోదాగా భావిస్తున్నప్పటికీ, రహదారుల విస్తరణ లేని పరిస్థితిలో ఈ వాహన విస్ఫోటనం నగర గమనాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తోంది.

2.2. పబ్లిక్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ గ్యాప్: రోజుకు 35 లక్షల మందికి మాత్రమే సేవలు!

కోటికి పైగా జనాభా ఉన్న మహానగరంలో ప్రభుత్వ రవాణా వ్యవస్థల సామర్థ్యం అత్యంత పరిమితంగా ఉంది.

• TSRTC నగరంలో 3,800 బస్సులను నడుపుతూ రోజుకు 33 లక్షల మందిని చేరవేస్తోంది.
• ఎంఎంటీఎస్ (MMTS) 121 నుండి 129 సర్వీసుల ద్వారా 1.8 లక్షల మందికి, మెట్రో రోజుకు 1.5 నుండి 2.8 లక్షల మందికి సేవలు అందిస్తున్నాయి.
• మొత్తం ఉమ్మడి ప్రజా రవాణా సామర్థ్యం రోజుకు సుమారు 35 లక్షల ప్రయాణికులకు మాత్రమే సరిపోతుంది.
• పబ్లిక్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్‌ను 50.39% మంది వినియోగిస్తుంటే (బస్సులు 32.34%, MMTS 10.38%, మెట్రో 8.01%), దానికి దాదాపు సమానంగా 47.76% మంది సొంత వాహనాలు (42.13%), ప్రైవేట్ క్యాబ్‌ల (5.63%) పైనే ఆధారపడుతున్నారు.

ప్రజా రవాణా కొరతపై జాయింట్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కమిషనర్ మాటల్లో చెప్పాలంటే:

"జనాభా పెరుగుదలకు అనుగుణంగా ప్రజా రవాణా వ్యవస్థ వేగాన్ని అందుకోలేకపోతోంది. అందుకే ప్రజలు ఓలా, ఊబర్, ఇతర టాక్సీ సేవలు మరియు సొంత వాహనాలపై ఆధారపడుతున్నారు. దీనివల్ల ప్రతిఏటా వాహనాల సంఖ్య 15 శాతం చొప్పున పెరుగుతోంది." — జె. పాండురంగ్ నాయక్, జాయింట్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కమిషనర్

2.3. మెట్రో ప్రయాణం భారమేనా? 60% పైగా ప్రయాణికుల అభిপ্রాయం!

హైదరాబాద్ మెట్రో రైలు సమయపాలన (68.54% ప్రయాణికులు రైళ్లు వేళకు నడుస్తున్నాయని చెప్పారు) మరియు సౌకర్యం విషయంలో అత్యుత్తమ ప్రశంసలు అందుకుంటోంది. అయినప్పటికీ, ఛార్జీల విషయానికి వస్తే ప్రయాణికుల్లో తీవ్ర అసంతృప్తి వ్యక్తమవుతోంది.

• సర్వేలో పాల్గొన్న వారిలో 47.77% మంది మెట్రో ఛార్జీలు "ఎక్కువ" (20.77%) లేదా "చాలా ఎక్కువ" (27%) అని అభిప్రాయపడ్డారు.
• మెట్రో ఛార్జీలు తగ్గించాల్సిన అవసరం ఉందా అని ప్రత్యేకంగా అడిగినప్పుడు, ఏకంగా ~62% మంది ప్రయాణికులు ఛార్జీలు తగ్గించాలని డిమాండ్ చేశారు.
• ఉద్యోగులతో (41.29%) పోలిస్తే, ఆదాయం లేని విద్యార్థులే (54.19%) ఈ ఛార్జీల భారాన్ని ఎక్కువగా భావిస్తున్నారు.

ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం (Public Private Partnership - PPP) తో రూపుదిద్దుకున్న ఎల్ అండ్ టీ మెట్రో (L&T Metro) స్థిరంగా నడవాలంటే టికెట్ల ద్వారా వచ్చే ఆదాయం (Farebox revenue - 45%), వాణిజ్య భూముల వినియోగం (45%), ప్రకటనల (10%) ఆధారంగా ఆదాయం సమకూరాల్సి ఉంటుంది. అయితే ఈ సర్వేలో ఒక ఆసక్తికరమైన వైరుధ్యం బయటపడింది: ఉచిత రవాణాను ఆశించకుండా, నాణ్యమైన నగర రవాణా సౌకర్యాల వ్యయాన్ని వినియోగదారులే భరించాలి (Users should bear the cost) అనే అంశానికి 55.78% మంది పౌరులు సమ్మతించారు. అంటే ప్రజలు నాణ్యమైన మౌలిక సదుపాయాలకు చెల్లించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ, టికెట్ ఛార్జీలపై మాత్రమే ఎక్కువ ఆధారపడటం వల్ల విద్యార్థులు, తక్కువ ఆదాయ వర్గాలకు మెట్రో భారం కాకూడదనే బ్యాలెన్స్ సాధించడమే ఇక్కడ ప్రధాన సవాలు.

2.4. ఫస్ట్-మైల్, లాస్ట్-మైల్ కనెక్టివిటీ సమస్యలు

ప్రజలు వేగవంతమైన రైలు/మెట్రో వ్యవస్థలను పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించుకోకపోవడానికి ప్రధాన కారణం 'ఫస్ట్-మైల్' (ఇంటి నుండి స్టేషన్‌కు) మరియు 'లాస్ట్-మైల్' (స్టేషన్ నుండి గమ్యస్థానానికి) కనెక్టివిటీ లోపించడమే.

ప్రయాణికులు స్టేషన్లకు ఎలా చేరుకుంటున్నారు, దిగిన తర్వాత గమ్యస్థానానికి ఎలా వెళ్తున్నారో పరిశీలిస్తే పూర్తి చిత్రం అర్థమవుతుంది:

• ఇంటి నుండి స్టేషన్‌కు (Origin): 56% కంటే ఎక్కువ మంది ప్రయాణికులు బస్ స్టాప్ లేదా మెట్రో/ఎంఎంటీఎస్ స్టేషన్లకు 1 కిలోమీటరు లోపే నివసిస్తున్నారు (31.40% అర కిలోమీటరు లోపే, 24.90% అర నుండి 1 కి.మీ). అయితే 25% కంటే ఎక్కువ మంది 2 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నారు. స్టేషన్‌కు చేరుకోవడానికి 44.51% మంది నడిచి వస్తుంటే, 29.08% మంది ద్విచక్ర వాహనాలు, 10.08% మంది కార్లు, 9.49% మంది ఆటోలు, 2.07% మంది షేరింగ్ ఆటోలు వాడుతున్నారు.
• స్టేషన్ నుండి గమ్యస్థానానికి (Destination): ప్రజా రవాణా వాహనం దిగిన తర్వాత కార్యాలయాలకు లేదా కళాశాలలకు చేరుకోవడానికి 38.57% మంది నడుస్తుంటే, 37.09% మంది మళ్లీ ద్విచక్ర/నాలుగు చక్రాల వాహనాలు, 10.38% మంది ఆటోలు, 7.12% మంది కంపెనీ వాహనాలు, 1.78% మంది షేరింగ్ ఆటోలపై ఆధారపడుతున్నారు.

ఇక మెట్రో స్టేషన్లలో పార్కింగ్ సౌకర్యాల విషయానికి వస్తే, 58.75% మంది సదుపాయాలు బాగున్నాయని చెప్పగా, 14.83% మంది అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు (21.36% మంది తటస్థంగా ఉన్నారు). ఓవరాల్‌గా మెట్రో స్టేషన్లలో పార్కింగ్ పట్ల సానుకూలత ఉన్నప్పటికీ, ప్రధాన నోడల్ స్టేషన్లలో సురక్షితమైన ద్విచక్ర వాహన పార్కింగ్ కేంద్రాలు, మినీ బస్సుల రూపంలో ఫీడర్ సర్వీసులు లేకపోవడం వల్ల చాలామంది సొంత వాహనాలను వదల్లేకపోతున్నారు.

2.5. రైలు ఆధారిత ఏకీకృత రవాణా వ్యవస్థకే జనం మొగ్గు

హైదరాబాద్ రవాణా భవిష్యత్తుపై పౌరులకు స్పష్టమైన అవగాహన ఉందని ఈ సర్వే నిరూపించింది.

• ప్రయాణ భద్రత దృష్ట్యా 82.19% మంది, ఇంధన పొదుపు మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణ దృష్ట్యా 83.08% మంది రైలు ఆధారిత రవాణా వ్యవస్థలనే (Metro & MMTS) ప్రోత్సహించాలని స్పష్టం చేశారు.
• రోడ్డు రవాణా (RTC) మరియు రైలు రవాణా (Metro/MMTS) వ్యవస్థల మధ్య పూర్తిస్థాయి అనుసంధానం (Integration) ఉండాలని 85.45% మంది బలంగా కోరుకుంటున్నారు.
• ఆర్టీసీ బస్సులు, మెట్రో, ఎంఎంటీఎస్, ఆటోలు మరియు ఓలా/ఊబర్ వంటి క్యాబ్‌లలో నగదు రహిత ప్రయాణం చేయడానికి అనువుగా ఒకే ఒక డిజిటల్ 'ఏకీకృత ప్రయాణ కార్డ్' (Common Mobility Card / Unique Smart Travel Card) ను తక్షణమే అమల్లోకి తీసుకురావాలని ప్రయాణికులు గట్టిగా సూచిస్తున్నారు.

3. ఆలోచింపజేసే ప్రశ్న

హైదరాబాద్ నగరం ఎదుర్కొంటున్న తీవ్రమైన ట్రాఫిక్ సంక్షోభాన్ని నివారించాలంటే, అనియంత్రిత వ్యక్తిగత వాహన వినియోగాన్ని తగ్గించి, ఏకీకృత ప్రజా రవాణా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రభుత్వం PPP నమూనాలో పెట్టుబడులను సమీకరించడం, ఎలక్ట్రిక్ ఫీడర్ క్యాబ్‌లను అందుబాటులోకి తేవడం, కార్ పూలింగ్/క్యాబ్ షేరింగ్‌ను ప్రోత్సహించడం మరియు స్టేషన్ల వద్ద పార్కింగ్ సదుపాయాలను విస్తరించడం తక్షణ కర్తవ్యం. మహానగరాల విస్తరణ అనివార్యం, కానీ సమగ్ర విధానాలు మరియు బలమైన ప్రజా రవాణా కనెక్టివిటీ ద్వారా ట్రాఫిక్ గందరగోళాన్ని అదుపు చేయడం ఖచ్చితంగా సాధ్యమే.

ఆలోచించండి: హైదరాబాద్ నగరం అంతటా ఆర్టీసీ, మెట్రో, ఎంఎంటీఎస్ ప్రయాణాలకు ఒకే ఒక్క డిజిటల్ స్మార్ట్ కార్డుతో, వేగవంతమైన ఫీడర్ కనెక్టివిటీ లభిస్తే... మీ సొంత వాహనాన్ని ఇంట్లోనే వదిలేసి ప్రజా రవాణాలో ప్రయాణించడానికి మీరు సిద్ధంగా ఉన్నారా?