తెలుగు చరిత్ర & సంస్కృతి కోశం

కాకతీయ రాజ్యం 10వ శతాబ్దంలో (సుమారు 1083 CE) వరంగల్‌ను రాజధానిగా చేసుకొని స్థాపించబడింది. రాణి రుద్రమదేవి మరియు ప్రతాపరుద్రుడు ఈ వంశంలో ప్రముఖ పాలకులు. వేయి స్తంభాల గుడి (హనుమకొండ) వారి నిర్మాణ ప్రతిభకు నిదర్శనం.

విజయనగర సామ్రాజ్యం 1336 CE లో స్థాపించబడింది. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు (1509–1529) పాలనలో స్వర్ణయుగాన్ని చేరుకుంది. హంపి రాజధానిగా UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ స్థలంగా గుర్తింపు పొందింది.

తెలుగు భాష సుమారు 2000 సంవత్సరాల పురాతన చరిత్ర కలిగి ఉంది. మొట్టమొదటి తెలుగు శాసనం 575 CE నాటిది. దీనిని 'ఇటాలియన్ ఆఫ్ ది ఈస్ట్' అని కూడా అంటారు — అన్ని పదాలు అచ్చుతో ముగుస్తాయి కాబట్టి.

ఉగాది తెలుగు నూతన సంవత్సర పండుగ. చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి రోజున జరుపుకుంటారు. పచ్చడి (షడ్రుచుల మిశ్రమం) తింటారు — ఇది జీవితంలోని సుఖదుఃఖాలను సూచిస్తుంది.

కూచిపూడి ఒక శాస్త్రీయ నృత్యశైలి. కృష్ణా జిల్లాలోని కూచిపూడి గ్రామంలో 17వ శతాబ్దంలో సిద్ధేంద్ర యోగి స్థాపించారు. తలపై కుండ నిలిపి, కత్తి అంచుపై నర్తించే ప్రదర్శన దీని ప్రత్యేకత.

బతుకమ్మ తెలంగాణ రాష్ట్ర పంట పండుగ. రంగురంగుల పూలతో 'బతుకమ్మ'ను అలంకరించి, స్త్రీలు పాటలు పాడుతూ నృత్యం చేస్తారు. తెలంగాణ అధికారిక రాష్ట్ర పండుగగా గుర్తింపు పొందింది.

అల్లూరి సీతారామరాజు (1897–1923) తెలుగు స్వాతంత్ర్య సమర వీరుడు. రంపా పోరాటంలో (1922–1924) ఆదివాసీ ప్రజలను నడిపించి బ్రిటిష్‌కు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. 'మన్యం వీరుడు' అని ప్రసిద్ధుడు.

మకర సంక్రాంతి తెలుగు ప్రజలకు అత్యంత ముఖ్యమైన పంట పండుగ. జనవరి 13–15 తేదీలలో మూడు రోజులు జరుపుకుంటారు: భోగి, సంక్రాంతి, కనుమ. హరిదాసులు, ముగ్గులు, పతంగులు దీని ప్రత్యేకతలు.