ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన ప్రక్రియ తెలుగు రాష్ట్రాల మధ్య కేవలం భౌగోళిక సరిహద్దుల మార్పుకే పరిమితం కాలేదు, అది రెండు ప్రాంతాల ప్రజల జీవనాధారమైన నీటి హక్కులను కూడా తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. ముఖ్యంగా నదీ జలాల పంపిణీలో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి జరిగిన అన్యాయంపై ఇప్పుడు న్యాయపోరాటం మరింత తీవ్రమైంది. కృష్ణా జలాల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ (KWDT-2) ఎదుట ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అత్యంత బలమైన వాదనలను వినిపించింది. రాష్ట్ర విభజన చట్టం, ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో జరిగిన ఒప్పందాలు, మరియు భౌగోళిక వాస్తవాలను ప్రస్తావిస్తూ... విభజన కారణంగా ఏపీకి తీరని చారిత్రక అన్యాయం జరిగిందని స్పష్టం చేసింది.
చారిత్రక నేపథ్యం మరియు ట్రిబ్యునల్ విచారణ ప్రాధాన్యత
కృష్ణా నదీ పరీవాహక ప్రాంతంలో నీటి కేటాయింపులపై పునఃసమీక్ష జరగాలని, కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పడిన నేపథ్యంలో వాటా తేల్చాలని చాలా కాలంగా డిమాండ్ ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో బ్రిజేష్ కుమార్ నేತృత్వంలోని కృష్ణా నదీ వివాదాల ట్రిబ్యునల్-2 విచారణను వేగవంతం చేసింది. ఈ విచారణలో భాగంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తరఫున సీనియర్ న్యాయవాదులు మరియు నీటి పారుదల రంగ నిపుణులు తమ వాదనలను న్యాయస్థానం ముందు ఉంచారు. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ఉన్న ప్రాజెక్టులు, ఆయా ప్రాంతాల అవసరాలు, మరియు విభజన సమయంలో జరిగిన కేటాయింపుల్లోని లోపాలను ఏపీ బృందం ఎత్తిచూపింది.
విభజన చట్టం హామీలు - అమలులో వైఫల్యం
2014లో ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం (AP Reorganisation Act) అమలులోకి వచ్చినప్పుడు, రెండు రాష్ట్రాల మధ్య నీటి పంపిణీకి సంబంధించి కొన్ని మార్గదర్శకాలను నిర్దేశించారు. అయితే, ఆచరణలో మాత్రం ఎగువన ఉన్న తెలంగాణ మరియు ఇతర రాష్ట్రాలు తమ ప్రాజెక్టుల ద్వారా నీటిని తరలించుకుపోతుండటంతో దిగువన ఉన్న రాయలసీమ, ప్రకాశం, నెల్లూరు జిల్లాలతో పాటు కోస్తాంధ్ర ప్రాంతం తీవ్ర ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటోందని ఏపీ ట్రిబ్యునల్ దృష్టికి తెచ్చింది. చట్టం ప్రకారం రావలసిన నీటి హక్కులను కూడా సరిగ్గా కేటాయించకపోవడం వల్ల ఏపీ రైతాంగం తీవ్ర సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటోందని వివరించింది.
రాయలసీమ, ప్రకాశం జిల్లాల తాగు, సాగునీటి కష్టాలు
కృష్ణా బేసిన్ లో అత్యంత వెనుకబడిన ప్రాంతాలైన రాయలసీమలోని అనంతపురం, కడప, కర్నూలు, చిత్తూరు జిల్లాలతో పాటు ప్రకాశం జిల్లా తీవ్రమైన నీటి ఎద్దడిని ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఈ ప్రాంతాలకు దిగువన ఉన్నా కూడా తగినన్ని నీరు అందడం లేదని ఏపీ వాదించింది. పోతిరెడ్డిపల్లె హెడ్ రెగ్యులేటర్, తెలుగు గంగ, ఎస్సార్బీసీ, గాలేరు-ನಗሪ వంటి ప్రాజెక్టుల ద్వారా రావాల్సిన జలాలు సక్రమంగా అందకపోవడానికి గల సాంకేతిక మరియు భౌగోళిక కారణాలను ట్రిబ్యునల్ ముందు పవర్ పాయింట్ ప్రజెంటేషన్ ద్వారా వివరించారు. కృష్ణా పరీవాహక ప్రాంతంలో లేని ప్రాంతాలకు కూడా నీటిని తరలిస్తున్నారన్న అంశాన్ని కూడా ప్రస్తావించారు.
ఎగువ రాష్ట్రాల అక్రమ ప్రాజెక్టులపై ఏపీ అభ్యంతరం
కృష్ణా నదిపై మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక మరియు తెలంగాణ రాష్ట్రాలు నిబంధనలకు విరుద్ధంగా చేపట్టిన అక్రమ ప్రాజెక్టులు, మళ్లింపుల వల్ల దిగువన ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ కు రావాల్సిన చుక్క నీరు కూడా రాని పరిస్థితి ఏర్పడిందని ఏపీ న్యాయవాదులు ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. బేసిన్ అవతలికి నీటిని తరలించడం వల్ల కృష్ణా డెల్టా కింద ఉన్న లక్షలాది ఎకరాల సాగు భూమి ఎండబెట్టే పరిస్థితి వస్తోందని హెచ్చరించారు. కృష్ణా నదిలో లభ్యతగా ఉన్న నీటిని శాస్త్రీయ పద్ధతిలో, ప్రాజెక్టుల ఆధారంగా కాకుండా బేసిన్ అవసరాల ఆధారంగా పంపిణీ చేయాలని కోరారు.
ఏపీ లేవనెత్తిన ప్రధాన డిమాండ్లు ఏమిటి?
ట్రిబ్యునల్ ఎదుట ఏపీ ప్రభుత్వం ప్రధానంగా కొన్ని కీలక డిమాండ్లను ఉంచింది:
1. కృష్ణా నదిలో అందుబాటులో ఉన్న నీటి లభ్యతను (Water Availability) మళ్లీ నిర్ధారించాలి. గతంలో చేసిన లెక్కింపులు వాస్తవ పరిస్థితులకు భిన్నంగా ఉన్నాయని ఏపీ పేర్కొంది.
2. ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో ఉన్న ప్రాజెక్టుల కేటాయింపులను ప్రస్తుత రెండు రాష్ట్రాల జనాభా, ఆయకట్టు మరియు భౌగోళిక అవసరాల ప్రాతిపదికన పునర్విభజన చేయాలి.
3. ఎగువన నిర్మించిన అనధికార ప్రాజెక్టులపై కఠిన నిబంధనలు అమలు చేసి, ఏపీకి దక్కాల్సిన న్యాయమైన వాటాను కాపాడాలి.
4. తాగునీటి అవసరాలకు మొదటి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని, ఆ తర్వాతే సాగునీటి కేటాయింపులు జరగాలని ట్రిబ్యునల్ నిబంధనలను కచ్చితంగా అమలు చేయాలని కోరింది.
కృష్ణా ట్రిబ్యునల్ ముందు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం వినిపించిన ఈ వాదనలు కేవలం ఒక రాష్ట్రానికి సంబంధించిన నీటి హక్కుల పోరాటం మాత్రమే కాదు, కోట్ల మంది తెలుగు ప్రజల జీవన ప్రమాణాలకు సంబంధించిన అంశం. విభజనతో జరిగిన చారిత్రక అన్యాయాన్ని సరిదిద్దడానికి ట్రిబ్యునల్ ఏ విధంగా స్పందిస్తుందనేది ఇప్పుడు అత్యంత ఆసక్తికరంగా మారింది. రాబోయే కాలంలో ఈ తీర్పు ఏపీ తాగు, సాగునీటి భవిష్యత్తును నిర్ణయించడంలో కీలక పాత్ర పోషించనుంది. న్యాయమైన వాదనలతో ముందుకు వెళ్తున్న ఏపీకి ట్రిబ్యునల్ నుంచి తగిన న్యాయం జరుగుతుందో లేదో వేచి చూడాలి.
