మానసిక ఆరోగ్యం: మనం తప్పక గ్రహించాల్సిన 6 షాకింగ్ వాస్తవాలు

1. మన చుట్టూ ఉన్న మానసిక ఆరోగ్య పరిస్థితి

మన రోజువారీ జీవితంలో మానసిక ఆరోగ్య సవాళ్లు అత్యంత సాధారణమైన సమస్యగా మారాయి. చాలామందికి బయటకు కనిపించకపోయినా, ఈ నిశ్శబ్ద సంక్షోభం మన సమాజంలోని ప్రతీ రంగాన్ని, ప్రతీ కుటుంబాన్ని లోతుగా ప్రభావితం చేస్తోంది. ప్రతికూల ఆలోచనలు, పని ఒత్తిడి, సామాజిక ఒంటరితనం వంటి అనేక అంశాలు ప్రజల మానసిక శ్రేయస్సును దెబ్బతీస్తున్నాయి.

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) మరియు గ్లోబల్ బర్డెన్ ఆఫ్ డిసీజ్ (GBD) గణాంకాల ప్రకారం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి 7 మందిలో దాదాపు ఒకరు (1 in 7) లేదా 100 కోట్లకు పైగా ప్రజలు ఏదో ఒక మానసిక రుగ్మతతో జీవిస్తున్నారు. ఇక ఆమోదయోగ్యమైన ఆరోగ్య సంరక్షణ వసతులు ఉన్నాయనుకునే అమెరికా (U.S.) లో కూడా ప్రతి 5 మందిలో ఒకరు మానసిక అనారోగ్యాన్ని ఎదుర్కొంటున్నారు.

మానసిక ఆరోగ్యం పట్ల ఉన్న అపోహలను, సామాజిక ముద్రను (stigma) తొలగించి శాస్త్రీయ అవగాహన పెంచుకోవడం అత్యంత ఆవశ్యకం. ఎదుటివారి మానసిక స్థితిని అర్థం చేసుకోవడం, నిజాలను గ్రహించడం అనేది బాధితులకు మానవీయ సహాయం అందించడానికి మరియు ఆరోగ్య వ్యవస్థలలో పటిష్టమైన సంస్కరణలు తీసుకురావడానికి మొదటి అడుగు.

2. ఆత్మహత్య గురించి నేరుగా మాట్లాడటం హానికరం కాదు—అది ప్రాణాలను కాపాడుతుంది

మెంటల్ హెల్త్ ఫస్ట్ ఎయిడ్ (MHFA) అధ్యయనాల ప్రకారం, ఒక వ్యక్తి తీవ్రమైన మానసిక సంక్షోభంలో ఉన్నప్పుడు లేదా ఆత్మహత్య ఆలోచనలతో నలిగిపోతున్నప్పుడు, "మీరు ప్రాణాలు తీసుకోవాలని లేదా మిమ్మల్ని మీరు గాయపరుచుకోవాలని అనుకుంటున్నారా?" అని నేరుగా ప్రశ్నించడం వల్ల వారికి కొత్తగా ఆత్మహత్య ఆలోచనలు రావు. వినడానికి ఈ ప్రశ్న ఇబ్బందికరంగా అనిపించినప్పటికీ, మీరు వారిపై చూపుతున్న నిజమైన శ్రద్ధను అది వ్యక్తపరుస్తుంది మరియు ఆ మానసిక భారాన్ని పంచుకోవడానికి వారికి ఎంతో ఉపశమనాన్ని కలిగిస్తుంది.

MHFA అందించిన ALGEE ఫ్రేమ్‌వర్క్ ప్రకారం, ముప్పును అంచనా వేయడం మరియు ఎదుటివారి పరిస్థితిని ఎటువంటి ముందస్తు తీర్పులు లేదా విమర్శలు లేకుండా (non-judgmental) ఓపికగా వినడం అనేది ఒక వ్యక్తి ప్రాణాన్ని కాపాడటంలో ప్రాథమిక సూత్రం.

"ఆత్మహత్య గురించి నేరుగా ప్రశ్నించడం ఇబ్బందిగా అనిపించినప్పటికీ, అది ఆ వ్యక్తిపై మీరు చూపుతున్న శ్రద్ధను వ్యక్తపరుస్తుంది మరియు వారికి ఉపశమనాన్ని కలిగిస్తుంది."

3. దాగి ఉన్న ప్రాణాంతక సమస్య: 9 నుండి 13 సంవత్సరాల ఆయుర్దాయం తగ్గింపు

తీవ్రమైన మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలతో బాధపడుతున్న వారి ఆయుర్దాయం సాధారణ ప్రజలతో పోలిస్తే ఘోరంగా తగ్గుతోంది. అధ్యయనాల ప్రకారం, స్కిజోఫ్రెనియా (Schizophrenia) ఉన్నవారు సగటున 9 సంవత్సరాలు ముందుగా మరణిస్తుండగా, బైపోలార్ డిజార్డర్ (Bipolar disorder) ఉన్నవారు సగటున 13 సంవత్సరాలు ముందుగా మరణిస్తున్నారు.

ఈ అకాల మరణాలకు ప్రధాన కారణం మానసిక రుగ్మత నేరుగా కాకపోయినా, దానివల్ల ఉత్పన్నమయ్యే మరియు నివారించదగిన శారీరక వ్యాధులే (ఉదాహరణకు, గుండె సంబంధిత వ్యాధులు, శ్వాసకోశ సమస్యలు, ఇన్ఫెక్షన్లు). దీనికి రెండు ముఖ్యమైన అంశాలు కారణమవుతున్నాయి:

1. రసాయనాలు మరియు జీవనశైలి ముప్పు: తీవ్ర మానసిక సమస్యలకు వాడే ఔషధాల సైడ్ ఎఫెక్ట్స్ వల్ల స్థూలకాయం (obesity), గ్లూకోజ్ నిరోధకత (glucose intolerance), మరియు డిస్లిపిడెమియా (రక్తంలో కొవ్వు వ్యత్యాసాలు) ఏర్పడతాయి. దీనికి తోడు పొగత్రాగడం, మద్యం సేవించడం, శారీరక శ్రమ లేకపోవడం, పోషకాహార లోపం వంటి జీవనశైలి ప్రమాదాలు శారీరక ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీస్తాయి.
2. డయాగ్నోస్టిక్ ఓవర్‌షాడోయింగ్ (Diagnostic Overshadowing): ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థలలో మానసిక సమస్యలు ఉన్నవారు తమ శారీరక నొప్పులు లేదా వ్యాధి లక్షణాలను తెలిపినప్పుడు, వైద్యులు వాటిని తీవ్రంగా పరిగణించకుండా వారి మానసిక రుగ్మత లక్షణాలుగానే భావించి నిర్లక్ష్యం చేయడాన్ని "డయాగ్నోస్టిక్ ఓవర్‌షాడోయింగ్" (మానసిక సమస్యల వల్ల శారీరక వ్యాధులను నిర్లక్ష్యం చేయడం) అంటారు. దీనివల్ల తీవ్రమైన గుండె సంబంధిత శారీరక వ్యాధులకు సరైన ప్రాథమిక వైద్యం అందక రోగులు అకాల మరణం చెందుతున్నారు.

4. ఆర్థిక వ్యవస్థపై పడుతున్న భారం: ఏడాదికి 1 ట్రిలియన్ డాలర్ల నష్టం

మానసిక ఆరోగ్య సమస్యల వల్ల కలిగే నష్టం కేవలం వ్యక్తిగత వైద్య ఖర్చులకే పరిమితం కాదు. అది ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపై మరియు దేశాల ఉత్పాదకతపై భారీ పరోక్ష భారంగా మారుతోంది:

• ఉత్పాదకత నష్టం: డిప్రెషన్ (కుంగుబాటు) మరియు ఆందోళన (anxiety) సమస్యల వల్ల ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం 1200 కోట్ల పనిదినాలు (12 billion workdays) నష్టపోతున్నారు.
• ప్రపంచ ఆర్థిక భారం: ఉత్పాదకత దెబ్బతినడం వల్ల ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఏటా దాదాపు US$ 1 ట్రిలియన్ (1 ట్రిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు) భారీ నష్టం వాటిల్లుతోంది.
• GDP పై ప్రభావం: ఉద్యోగుల గైర్హాజరు (absenteeism), ఉద్యోగానికి వచ్చినప్పటికీ సరిగ్గా పని చేయలేకపోవడం (presenteeism) వంటి పరోక్ష సామాజిక వ్యయాలు వివిధ దేశాల జీడీపీ (GDP) లో 0.5% నుండి 1.0% వరకు కోత విధిస్తున్నాయి.

5. నిధుల కేటాయింపులో లోపాలు: 2% బడ్జెట్ మరియు వైఫల్యాలు

ప్రపంచవ్యాప్తంగా వైకల్యంతో జీవించే సంవత్సరాలలో (YLDs) మానసిక రుగ్మతల వాటా 17% పైగా ఉంది. అయినప్పటికీ, ప్రపంచ దేశాల ప్రభుత్వాలు తమ ఆరోగ్య బడ్జెట్‌లో సగటున కేవలం 2% మాత్రమే మానసిక ఆరోగ్యానికి కేటాయిస్తున్నాయి.

మరొక ప్రధాన వైఫల్యం ఏంటంటే, కేటాయించిన అత్యల్ప నిధుల పంపిణీలో కూడా తీవ్రమైన లోపాలు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ మానసిక ఆరోగ్య నిధులలో దాదాపు సగం (47.4%) కేవలం సాంప్రదాయ మానసిక ఆసుపత్రులకే (psychiatric hospitals) వెళ్తుండగా, సమర్థవంతమైన కమ్యూనిటీ కేర్ సేవలకు 11.3% మరియు ప్రాథమిక ఆరోగ్య సంరక్షణకు (primary care) 10% మాత్రమే దక్కుతున్నాయి.

మానసిక సంరక్షణను పెద్ద ఆసుపత్రుల నుండి కమ్యూనిటీ ఆధారిత సేవలకు మళ్లించాలని (decentralization) ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ స్పష్టంగా హెచ్చరిస్తున్నప్పటికీ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా కేవలం 8.7% దేశాలు మాత్రమే ఈ మార్పును పూర్తి చేయగలిగాయి. అల్ప మరియు మధ్య ఆదాయ దేశాలలో (LMICs) మూడింట ఒక వంతు కంటే ఎక్కువ దేశాలు ఈ సంస్కరణలను కనీసం ప్రారంభించనే లేదు!

కేటాయింపులు మరియు వాస్తవ అవసరాల మధ్య ఉన్న తీవ్రమైన వ్యత్యాసాన్ని క్రింది పట్టిక స్పష్టం చేస్తోంది:

ఈ నిధుల అసమతుల్యత కారణంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్ర డిప్రెషన్‌తో బాధపడుతున్న వారిలో 10 మందిలో ఒక్కరికి కూడా (కేవలం 9%) కనీస సరైన చికిత్స అందడం లేదు.

6. యువతలో మానసిక సంక్షోభం: 18 ఏళ్ల లోపే 50% సమస్యల ప్రారంభం

మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు వయోసహజంగా వచ్చేవి కావు, అవి చాలా చిన్న వయస్సులోనే ప్రారంభమవుతాయి. అధ్యయనాల ప్రకారం, పెద్దవారిలో కనిపించే మానసిక రుగ్మతలలో 33% సమస్యలు 14 ఏళ్ల లోపే మరియు 50% సమస్యలు 18 సంవత్సరాల వయస్సు లోపే ప్రారంభమవుతున్నాయి. అంతేకాకుండా, ఉత్పన్నమయ్యే మొత్తం మానసిక రుగ్మతలలో మూడింట రెండు వంతులు (66%) 25 ఏళ్ల వయస్సు నాటికి బయటపడుతున్నాయి.

యువతలో ఆత్మహత్య అత్యంత విషాదకరమైన మరణ కారణాలలో ఒకటిగా మారింది:

• 15–29 ఏళ్ల మధ్య ఉన్న యువతులలో ఆత్మహత్య అనేది రెండవ ప్రధాన మరణ కారణం.
• 15–29 ఏళ్ల మధ్య ఉన్న యువకులలో ఇది మూడవ ప్రధాన మరణ కారణం.

ఇంతటి భయాందోళనకరమైన పరిస్థితి ఉన్నప్పటికీ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా డిప్రెషన్‌తో బాధపడుతున్న కౌమారదశలో ఉన్న యువతలో (adolescents) 5% కంటే తక్కువ మందికి మాత్రమే తగిన వైద్యం అందుతోంది.

7. ఆచరణాత్మక సహాయం: దైనందిన జీవితంలో మనం చేయగలిగే మార్పులు

మన కుటుంబంలో, స్నేహితుల్లో లేదా సహోద్యోగుల్లో ఎవరైనా మానసిక సమస్యలతో బాధపడుతుంటే, మెంటల్ హెల్త్ ఫస్ట్ ఎయిడ్ (MHFA) సూచించిన ఈ క్రింది ఆచరణాత్మక మార్గాల ద్వారా వారికి నేరుగా సహాయం చేయవచ్చు:

1. ఓర్పు మరియు సహనం వహించడం: మానసిక అనారోగ్యం నుండి కోలుకోవడం అనేది ఒక సరళరేఖలా (linear) నిరంతరం ముందుకు సాగదు; అందులో మంచి-చెడు రోజులు ఉంటాయి. కాబట్టి వారిని "త్వరగా కోలుకో" అని ఒత్తిడి చేయకుండా ఓపికగా తోడుగా ఉండాలి.
2. మాట్లాడే భాష పట్ల సున్నితత్వం వహించడం: వారి బాధను లేదా భావాలను తోసిపుచ్చకుండా, "నువ్వు అలా భావించడంలో తప్పులేదు" (It's OK to feel what you're feeling) అని వారి అనుభూతులను ఆమోదించే (validate) విధంగా సంభాషించాలి.
3. ఆచరణాత్మక పనుల్లో చేదోడుగా నిలవడం: కేవలం ఓదార్పు మాటలకే పరిమితం కాకుండా, ఒక పూట భోజనం వండి ఇవ్వడం, ఇంటికి కావలసిన సరుకులు తీసుకురావడం, లేదా దైనందిన పనుల్లో చేదోడుగా నిలవడం వంటి పనులు చేసిపెట్టడం ద్వారా వారిపై ఉన్న మానసిక మరియు భౌతిక భారాన్ని తగ్గించవచ్చు.

8. మన బాధ్యత మరియు భవిష్యత్ దిశ

మానసిక ఆరోగ్యం అనేది వ్యక్తిగత సమస్య కాదు, అది సంపూర్ణ శారీరక ఆరోగ్యంలో మరియు సమాజ అభివృద్ధిలో ఒక అంతర్భాగం. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) డైరెక్టర్ జనరల్ డాక్టర్ టెడ్రోస్ అధానమ్ గేబ్రియేసస్ (Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus) తన నివేదిక ముందుమాటలో పేర్కొన్నట్లు, "ఎలాంటి మానసిక ఆరోగ్యం లేకుండా శారీరక ఆరోగ్యం లేదు" ("There is no health without mental health").

ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యాలలో (UN SDG) భాగమైన ఆత్మహత్యల మరణాల తగ్గింపు లక్ష్యాన్ని 2030 నాటికి చేరుకోవాలంటే, ప్రపంచ దేశాలు తమ ప్రస్తుత ప్రయత్నాలను కనీసం మూడు రెట్లు పెంచాల్సి ఉంది. ప్రభుత్వాల విధానాలు మారడంతో పాటు, సామాజికంగా మన ఆలోచనలు కూడా మారాలి.

మన కుటుంబాలలో, కార్యాలయాల్లో మరియు సమాజంలో మానసిక సంక్షోభంలో ఉన్నవారికి అనుకంపతో చేయూతనందించడంలో మన వంతు పాత్రను మనం ఎలా పోషించబోతున్నాం?