1. కథకుడే మోసం చేస్తే?
మనం ఒక పుస్తకం చదివేటప్పుడు కథకుడు చెప్పే ప్రతి మాటను గుడ్డిగా నమ్ముతాం కదా? కథానాయకుడో లేదా కథకుడో ఏది చెబితే అదే పరమసత్యం అని భావిస్తాం. కానీ, ఆ కథకుడే మనల్ని మోసం చేస్తుంటే? మనం చదువుతున్న ప్రపంచం యొక్క నిజానిజాలు కథకుని పరిమితులు, భ్రమలు లేదా అబద్ధాలపైనే ఆధారపడి ఉంటే? సాహిత్య ప్రపంచంలో ఈ విచిత్రమైన, ఆకట్టుకునే శైలిని 'నమ్మశక్యం కాని కథనం' (Unreliable Narration) అని పిలుస్తారు.
ఈ విశిష్ట భావనకు సాహిత్య సిద్ధాంతకర్త వేన్ సి. బూత్ (Wayne C. Booth) 1961లో ప్రచురించిన తన ప్రసిద్ధ గ్రంథం 'ది రెటోరిక్ ఆఫ్ ఫిక్షన్' (The Rhetoric of Fiction) ద్వారా నామకరణం చేశారు. వేన్ బూత్ విశ్లేషణ ప్రకారం, కథనంలో ఒక 'ఉద్దేశిత రచయిత' (Implied Author) ఉంటాడు. కథకుడు చెప్పే విషయాలు ఈ ఉద్దేశిత రచయిత ప్రతిపాదించే విలువలకు, వాస్తవాలకు దూరంగా జరిగినప్పుడు ఆ కథకుడు నమ్మశక్యం కానివాడిగా మారతాడు. చైనా సాహిత్య విమర్శకురాలు షెన్ దాన్ (Shen Dan) దీనిని 'ద్విగుణ డీకోడింగ్' (Double Decoding) అని వర్ణించారు. అంటే, పాఠకుడు కేవలం కథకుని మాటలను చదవడమే కాకుండా, ఆ మాటల వెనుక దాగి ఉన్న అసలు నిజాన్ని స్వయంగా విశ్లేషించి గ్రహించాల్సి ఉంటుంది.
సాధారణంగా ప్రథమ పురుష (First-person) కథనంలో సాగే ఈ నవలల్లో, నాణేనికి ఉన్న రెండో వైపులా నిజం పాఠకుడి కళ్లకు నేరుగా కనిపించదు. కథకుడు తన అమాయకత్వం వల్లనో, మానసిక అస్వస్థత వల్లనో, లేదా ఉద్దేశపూర్వకంగా తప్పుదారి పట్టించడం వల్లనో నిజాన్ని దాచవచ్చు. ఈ బ్లాగ్ పోస్ట్ చదివాక, మీరు పుస్తకాలు చదివే విధానం, కథకుల మాటలను విశ్లేషించే దృక్పథం పూర్తిగా మారిపోతుంది. సాహిత్య ప్రపంచాన్ని ఊపేసే ఈ శైలి వెనుక ఉన్న 5 విస్మయపరిచే నిజాలను ఇప్పుడు లోతుగా పరిశీలిద్దాం!
2. అంశం 1: 'ట్విస్ట్ ఎండింగ్' వేరు, 'నమ్మశక్యం కాని కథనం' వేరు!
చాలామంది పాఠకులు పుస్తకం చివరి పేజీలో లేదా ముగింపు ఘట్టంలో వచ్చే ఆకస్మిక మలుపును (Twist Ending) మాత్రమే 'నమ్మశక్యం కాని కథనం' అని పొరబడుతుంటారు. కానీ ప్రముఖ రచయిత ఆడం ఎకిల్స్ (Adam Eccles) పేర్కొన్నట్లుగా, అన్‌రిలయబిలిటీ (Unreliability) అనేది కేవలం చివరి పేజీలో పాఠకుడిపై దాడి చేసే ఒక సంఘటన కాదు; అది మొదటి పేజీ నుండి ప్రతి వాక్యంలోనూ దాగి ఉండే ఒక కథకుని ప్రవర్తన లేదా స్థితి.
"A reveal is an event. Unreliability is a condition — it's in every sentence, from the first page, and a good one doesn't need a final-chapter ambush to pay off." — Adam Eccles
దీనికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణ నోబెల్ విజేత కజువో ఇషిగురో రాసిన అద్భుత నవల 'ది రిమైన్స్ ఆఫ్ ది డే' (The Remains of the Day). ఈ నవలలోని కథకుడు 'స్టీవెన్స్' అనే వృద్ధ బట్లర్. అతను తన జీవితంలో ఏ ఒక్క అబద్ధం చెప్పకపోయినా, తన యజమాని లార్డ్ డార్లింగ్టన్ మద్దతు తెలిపిన నాజీ సానుభూతి రాజకీయాలను, తన తండ్రి మరణాన్ని, మరియు మిస్ కేంటన్‌తో తనకు ఉన్న ఆత్మీయ బంధాన్ని తప్పుగా అర్థం చేసుకుంటాడు. తన వృత్తిపరమైన 'గౌరవం' (Dignity) అనే ముసుగులో తన సొంత భావోద్వేగాలను, జీవిత వైఫల్యాలను ఎలా కప్పిపుచ్చుకున్నాడో పాఠకుడు ప్రతి వాక్యంలోనూ గమనించవచ్చు. కథకుడు చెప్పే శబ్దాలకు, దాని వెనుక ఉన్న వాస్తవానికి మధ్య ఉన్న ఆ గాఢమైన వ్యత్యాసమే ఈ కథనానికి ప్రాణం పోస్తుంది.
3. అంశం 2: అబద్ధాలకోరుల నుండి అమాయకుల వరకు - కథకుల 4 ప్రధాన మూలరూపాలు
సాహిత్య విమర్శకుడు విలియం రిగన్ (William Riggan) మరియు మాస్టర్‌క్లాస్ వర్గీకరణ ఆధారంగా, నమ్మశక్యం కాని కథకులను ప్రధానంగా నాలుగు మూలరూపాలుగా (Archetypes) విభజించవచ్చు. ఇక్కడో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే — ఈ ప్రవర్తనలన్నీ కథకుడి పాత్ర స్వభావాన్ని బట్టి రూపుదిద్దుకుంటాయి:
|
కథకుని మూలరూపం (Archetype) |
లక్షణాలు (Characteristics) |
ఉదాహరణలు (Examples) |
|
1. పికారో (Pícaro - ధూర్త/వ్యంగ్య కథకుడు) |
అతిశయోక్తిగా చెప్పే తిరుగుబాటుదారుడు. తన తప్పులను కూడా సమర్థించుకుంటూ వ్యంగ్యంగా, ఆకట్టుకునేలా మాట్లాడతాడు. |
The Golden Ass లో అపులేయస్, Moll Flanders లో మోల్. |
|
2. పిచ్చివాడు (Madman - మానసిక అస్వస్థుడు) |
మానసిక స్థితి సరిగా లేకపోవడం వల్ల లేదా తీవ్ర ఉన్మాదం వల్ల వాస్తవ ప్రపంచానికి దూరమైన కథకుడు. |
American Psycho లో ప్యాట్రిక్ బేట్‌మన్, Diary of a Madman లో పోప్రిష్చిన్. |
|
3. అమాయకుడు (Naïf - అమాయక/అజ్ఞాన కథకుడు) |
అనుభవరాహిత్యం, వయస్సు లేదా అనారోగ్యం వల్ల నిజాన్ని సరిగ్గా గ్రహించలేక లేదా చెప్పలేకపోవడం. |
Elizabeth is Missing లో డిమెంటియాతో బాధపడే 82 ఏళ్ల మోడ్; Room లో 5 ఏళ్ల జాక్. |
|
4. అబద్ధాలకోరు (Liar - ఉద్దేశపూర్వక వ్యాజ కథకుడు) |
ఉద్దేశపూర్వకంగా కథలను అల్లి, తన స్వార్థం కోసం పాఠకులను కప్పిపుచ్చుతూ మోసం చేసే కథకుడు. |
Sometimes I Lie లో అంబర్ రేనాల్డ్స్. |
ఈ నాలుగో రకానికి చెందిన అంబర్ రేనాల్డ్స్ (Sometimes I Lie) తన కథను ప్రారంభించే తీరు పాఠకులను ఒక్కసారిగా దిగ్భ్రాంతికి గురిచేస్తుంది:
"My name is Amber Reynolds. There are three things you should know about me: 1. I'm in a coma. 2. My husband doesn't love me anymore. 3. Sometimes I lie."
4. అంశం 3: ఆత్మవంచన మరియు ఎంపిక చేసిన జ్ఞాపకాలు
గమనించారా? కథకులు కేవలం పాఠకులను మోసం చేయడం కోసమే అబద్ధాలు చెప్పరు. కొన్నిసార్లు తమ తప్పులను, జీవితంలోని బాధాకరమైన సత్యాలను తట్టుకోలేక 'ఆత్మవంచన' (Self-Deception) మరియు 'ఎంపిక చేసిన జ్ఞాపకాల'ను (Selective Memory) ఆశ్రయిస్తారు.
కజువో ఇషిగురో రాసిన మరో ప్రసిద్ధ నవల 'నెవర్ లెట్ మీ గో' (Never Let Me Go) లో కథకురాలు క్యాథీ H. (Kathy H.) తన గతాన్ని ప్రశాంతమైన వచనంలో పంచుకుంటుంది. తను మరియు తన స్నేహితులు కేవలం అవయవ దాతలుగా (Organ Donors) పెంచబడుతున్నారనే ఘోరమైన, భయానకమైన నిజాన్ని దాచడానికి ఆమె 'కంప్లీషన్' (Completion - మరణానికి ప్రత్యామ్నాయంగా) వంటి మృదువైన పదాలను (Euphemisms) ఉపయోగిస్తుంది.
ఇది పాఠకుడిని తప్పుదారి పట్టించడానికి చేసిన కుట్ర కాదు! దారుణమైన సమాజంలో జీవిస్తున్న కథకురాలు తన మానసిక సమతుల్యతను కాపాడుకోవడానికి, తను ఎదుర్కొంటున్న ఘోరమైన నిజాన్ని తట్టుకోవడానికి చేసుకున్న ఒక ఆత్మరక్షణ ప్రయత్నం. సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ చెప్పిన "సెకండరీ రివిజన్" (Secondary Revision) భావన లాగే, ఈ కథకులు తమ మనస్సులోని మానసిక సంఘర్షణలను తట్టుకోవడానికి తమ జ్ఞాపకాలను తమకు అనుకూలంగా మార్చుకుని ప్రశాంతతను వెతుక్కుంటారు.
5. అంశం 4: మన జీవితాలకు మనమే నమ్మశక్యం కాని కథకులమా?
ప్రసిద్ధ సైకలాజికల్ థ్రిల్లర్ 'బిహైండ్ హర్ ఐస్' (Behind Her Eyes) రచయిత్రి సారా పిన్‌బరో (Sarah Pinborough) అభిప్రాయం ప్రకారం, నిజ జీవితంలో మనమందరం కూడా మన జీవితాలకు నమ్మశక్యం కాని కథకులమే! మనం విశ్వసించే నిజం కేవలం మన స్వంత దృక్పథం (Perspective) మాత్రమే.
మన దైనందిన జీవితంలో మనం చేసే తప్పులను లేదా వైఫల్యాలను సమర్థించుకోవడానికి మనం అనేక చిన్న చిన్న కథలను అల్లుకుంటాం. "నేను కావాలని చేయలేదు", "అది అలా జరిగిపోయింది అంతే", "నా పరిస్థితి అలాంటిది" అని మనకు మేమే చెప్పుకుంటూ ఉంటాం. అంటే మన సొంత కథల్లో మనమే ప్రధాన కథకులంగా మారి, మన ప్రవర్తనకు తగిన సమర్థనలు వెతుక్కుంటాం.
"We're all unreliable narrators of our lives who usually have absolute trust in our self-told stories. Any truth is, after all, just a matter of perspective." — Sarah Pinborough
6. అంశం 5: భ్రాంతులు, ఆల్కహాల్ మరియు బహుళ దృక్పథాల గందరగోళం
కొన్నిసార్లు కథకుల అపనమ్మకానికి వారి దురుద్దేశం కారణం కాకపోవచ్చు; వారి శారీరక, మానసిక పరిమితులే దానికి కారణం కావచ్చు. భ్రాంతులు (Hallucinations), ఆల్కహాల్ వల్ల వచ్చే జ్ఞాపకశక్తి లోపాలు (Memory Blackouts) కథనంలో విపరీతమైన గందరగోళాన్ని, అన్వేషణను సృష్టిస్తాయి.
ఉదాహరణకు, పౌలా హాకిన్స్ రాసిన ప్రపంచ ప్రసిద్ధ నవల 'ది గర్ల్ ఆన్ ది ట్రైన్' (The Girl on the Train) లో కథకురాలు రేచెల్ తీవ్రమైన ఆల్కహాలిజంతో బాధపడుతుంటుంది. ఆమెకు ఆల్కహాల్ వల్ల జ్ఞాపకాలు కోల్పోయే 'బ్లాక్‌అవుట్' అనుభవాలు ఉంటాయి. ఇక్కడ రచయిత్రి కేవలం రేచెల్ పాత్రనే కాకుండా, ముగ్గురు వేర్వేరు నమ్మశక్యం కాని కథకుల దృక్పథాలను (Multiperspectivity) ఉపయోగించి కథలోని గందరగోళాన్ని, ఉత్కంఠను రెట్టింపు చేస్తుంది. ఎవరు చెప్పేది నిజమో తెలియక పాఠకుడు నిరంతరం తల్లడిల్లుతుంటాడు.
అలాగే కెన్ కేసీ (Ken Kesey) రాసిన ప్రసిద్ధ నవల 'వన్ ఫ్లూ ఓవర్ ది కుకూస్ నెస్ట్' (One Flew Over the Cuckoo's Nest) లో కథకుడు చీఫ్ బ్రోమ్‌డెన్ (Chief Bromden) మానసిక ఆసుపత్రిలో ఉంటూ తీవ్రమైన భ్రాంతులకు గురవుతుంటాడు. అతని కథనంలో ఏది నిజమో, ఏది అతని భ్రమనో వేరు చేయడం పాఠకుడికి ఒక పెద్ద మేధోమథనం. ఈ గందరగోళాన్ని వివరిస్తూ చీఫ్ బ్రోమ్‌డెన్ ఒక అద్భుతమైన మాట అంటాడు:
"It's still hard for me to have a clear mind thinking on it. But it's the truth even if it didn't happen." — Ken Kesey
7. నిజం మీ దృక్పథమేనా?
నమ్మశక్యం కాని కథకులు ఉన్న పుస్తకాలను చదవడం అనేది ఒక సాధారణ పఠనానుభవం కాదు. అది పాఠకుడికి మరియు పుస్తకానికి మధ్య జరిగే ఒక రకమైన నిరంతర సంభాషణ, మేధోమథనం. ఇటువంటి కథలు మనల్ని కేవలం మూగప్రేక్షకుడిగా కూర్చోనీయవు; కథలోని ప్రతి వాక్యాన్ని తరచి చూస్తూ, కథకుడు చెప్పే మాటలను విశ్లేషిస్తూ, నిజమైన కథను పునర్నిర్మించే ఒక సాహిత్య 'డిటెక్టివ్'గా మనల్ని మారుస్తాయి.
ఈ విశ్లేషణ ముగించే ముందు ఒక చిన్న ఆలోచన...
ఈసారి మీరు ఏదైనా పుస్తకం తెరిచినప్పుడు లేదా మీ గత జ్ఞాపకాన్ని నెమరువేసుకున్నప్పుడు ఒకసారి ఆగి ఆలోచించండి — మీరు వింటున్నది లేదా చెప్తున్నది నిజమేనా, లేక మీ మనస్సు అల్లిన ఒక అందమైన కథనా?
