ఉత్తరప్రదేశ్లోని చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన సారనాథ్కు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో అత్యున్నత గుర్తింపు లభించింది. గౌతమ బుద్ధుడు తన తొలి ధర్మోపదేశం చేసిన ఈ పవిత్ర బౌద్ధ క్షేత్రానికి ప్రతిష్ఠాత్మక 'యూనెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ హోదా' దక్కింది. ఈ ఘనత సాధించడం ద్వారా భారత్లో ఈ గుర్తింపు పొందిన 45వ ప్రదేశంగా సారనాథ్ రికార్డు సృష్టించింది. వారణాసికి సమీపంలో ప్రశాంత వాతావరణంలో విరాజిల్లుతున్న సారనాథ్, ప్రపంచ గతిని మార్చిన చారిత్రక ఘట్టాలకు వేదిక.
నేటి నేపాల్లోని లుంబినిలో రాజకుటుంబంలో జన్మించిన సిద్ధార్థ గౌతముడు.. మానవ జీవితంలోని దుఃఖానికి కారణం తెలుసుకోవాలనే తపనతో రాజభోగాలను విడిచిపెట్టి సత్యాన్వేషణకు బయలుదేరారు. కఠోర తపస్సు అనంతరం బోధ్ గయలోని బోధి వృక్షం కింద జ్ఞానోదయం పొంది గౌతమ బుద్ధుడిగా మారారు. జ్ఞానోదయం పొందిన తర్వాత తాను తెలుసుకున్న సత్యాన్ని ప్రపంచానికి పంచాలని నిర్ణయించుకున్న బుద్ధుడు.. కాశీ నగరానికి సమీపంలోని జింకల వనం (మృగదావం) అయిన నేటి సారనాథ్ను తన తొలి ధర్మోపదేశం కోసం ఎంచుకున్నారు.
ఇక్కడే తన ఐదుగురు సహచరులకు తొలి ఉపదేశం చేశారు. దీనినే 'ధర్మచక్ర పరివర్తన సూత్రం' అంటారు. ఈ చారిత్రక సంఘటన నుంచే బౌద్ధ సంఘం ఆవిర్భవించి, అక్కడి నుంచి ఆసియా అంతటా విస్తరించింది. ప్రస్తుతం వారణాసికి సుమారు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న సారనాథ్లో ధమ్మేఖ స్థూపం, చౌఖండి స్థూపం, మూలగంధకుటి విహార శిథిలాలు పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటున్నాయి.
ముఖ్యంగా, అశోక చక్రవర్తి నిర్మించిన ఇసుకరాయి స్తంభంపై ఉన్న నాలుగు సింహాల తలాటం (లయన్ క్యాపిటల్) నేడు మన భారత జాతీయ చిహ్నంగా కొనసాగుతోంది. ఈ తాజా యూనెస్కో గుర్తింపుతో ఈ చారిత్రక బౌద్ధ క్షేత్రం ప్రపంచ పటంలో మరింత ప్రముఖంగా నిలిచింది.
