మధ్యప్రాచ్యంలో మరోసారి యుద్ధ మేఘాలు కమ్ముకుంటున్నాయి. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు గుండెకాయ లాంటి ‘హర్మూజ్ జలసంధి’ (Strait of Hormuz) ఇప్పుడు తీవ్రమైన ఉద్రిక్తతలకు కేంద్ర బిందువుగా మారింది. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దేశాలకు వ్యతిరేకంగా ఇరాన్ చేస్తున్న హెచ్చరికలు, ఒకవేళ ఈ జలసంధిని పూర్తిగా మూసివేస్తే పరిస్థితి ఏంటన్న దానిపై అంతర్జాతీయ సర్కిల్స్లో తీవ్ర చర్చ జరుగుతోంది. అసలు ‘హర్మూజ్ క్లోజ్ ఎప్పటి వరకూ?’ అనే ప్రశ్న ఇప్పుడు కోట్లాది మంది పెట్రోలియం వినియోగదారులను, పారిశ్రామికవేత్తలను, ఆర్థిక నిపుణులను కలవరపెడుతోంది. ఈ విశ్లేషణలో ఈ సంక్షోభం వెనుక ఉన్న అసలు నిజాలు, భవిష్యత్ పరిణామాలను కూలంకషంగా పరిశీలిద్దాం.
హర్మూజ్ జలసంధి ఎందుకు అంత కీలకం?
ప్రపంచ చమురు రవాణాలో హర్మూజ్ జలసంధి పాత్ర చాలా కీలకమైనది. పర్షియన్ గల్ఫ్ మరియు ఒమన్ గల్ఫ్లను కలిపే ఈ సన్నని జల మార్గం గుండానే ప్రపంచ చమురు అవసరాలలో దాదాపు ఐదవ వంతు (20%) రవాణా అవుతుంది. సౌదీ అరేబియా, ఇరాన్, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (యూఏఈ), కువైట్, ఇరాక్ వంటి ప్రధాన ఒపెక్ (OPEC) దేశాలు తమ ముడి చమురును విదేశాలకు ఎగుమతి చేయడానికి ఈ మార్గంపైనే పూర్తిగా ఆధారపడతాయి. కేవలం చమురు మాత్రమే కాకుండా, ప్రపంచానికి అవసరమైన లిక్విఫైడ్ నేచురల్ గ్యాస్ (LNG) లో గణనీయమైన భాగం కూడా ఇదే మార్గుండా ప్రయాణిస్తుంది. ఒకవేళ ఇరాన్ గనక ఈ జలసంధిని దిగ్బంధిస్తే, ప్రపంచ దేశాల ఇంధన సరఫరా గొలుసు ఒక్కసారిగా కుప్పకూలిపోతుంది.
ఉద్రిక్తతలకు అసలు కారణం ఏమిటి?
ఇజ్రాయెల్, హమాస్, హెజ్బొల్లా మధ్య నడుస్తున్న ఘర్షణలు ఇప్పుడు ఇరాన్ మరియు అమెరికాను కూడా ప్రత్యక్షంగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. ఇజ్రాయెల్ దాడులకు ప్రతిచర్యగా ఇరాన్ తన సైనిక వ్యూహాలను తీవ్రతరం చేసింది. ఈ నేపథ్యంలో, తమ దేశంపై లేదా తమ మిత్రదేశాలపై ఏదైనా దాడి జరిగితే హర్మూజ్ జలసంధిని పూర్తిగా మూసివేస్తామని ఇరాన్ రక్షణ వర్గాలు మరియు రెవల్యూషనరీ గార్డ్స్ పదే పదే హెచ్చరిస్తున్నాయి. అంతర్జాతీయ జలాల్లో అమెరికా నౌకల సంచారాన్ని అడ్డుకుంటామని, ఈ ప్రాంతాన్ని శత్రువులకు సమాధిగా మారుస్తామని ఇరాన్ చేస్తున్న ప్రకటనలు ప్రపంచ దేశాలను భయాందోళనలకు గురిచేస్తున్నాయి.
హర్మూజ్ మూసివేత: ప్రపంచంపై చూపే ప్రభావం
ఒకవేళ ఇరాన్ నిజంగానే హర్మూజ్ జలసంధిని మూసివేస్తే, దాని ప్రభావం క్షణాల వ్యవధిలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా కనిపిస్తుంది. మొదటిగా, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడి చమురు (Crude Oil) ధరలు బ్యారెల్కు 150 నుండి 200 డాలర్ల స్థాయికి ఎగబాకే ప్రమాదం ఉంది. దీనివల్ల భారతదేశం వంటి వర్ధమాన దేశాలపై అత్యంత తీవ్రమైన ఆర్థిక భారం పడుతుంది. పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు ఆకాశాన్నంటుతాయి, రవాణా ఖర్చులు విపరీతంగా పెరిగిపోయి అన్ని రకాల నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు చుక్కలను తాకుతాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) కట్టలు తెంచుకుని, తీవ్రమైన ఆర్థిక మాంద్యానికి దారితీసే అవకాశం ఉంది.
భారతదేశంపై ఈ సంక్షోభం ప్రభావం ఎంత?
భారతదేశం తన ఇంధన అవసరాలలో దాదాపు 80 శాతానికి పైగా దిగుమతులపైనే ఆధారపడి ఉంది. ఇందులో అత్యధిక భాగం గల్ఫ్ దేశాల నుంచే, ముఖ్యంగా హర్మూజ్ జలసంధి మీదుగానే వస్తుంది. భారత్కు అవసరమైన ఎల్ఎన్జి (LNG) కూడా ఖతార్ మరియు ఇతర గల్ఫ్ దేశాల నుంచి ఇదే మార్గం ద్వారా దిగుమతి అవుతుంది. హర్మూజ్ జలసంధి గనక మూతపడితే, భారత్ ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను వెతుక్కోవాల్సి వస్తుంది, ఇది ఇంధన దిగుమతి వ్యత్యాసాన్ని, దేశీయ ద్రవ్య లోటును విపరీతంగా పెంచుతుంది. అందుకే న్యూఢిల్లీలోని పాలకులు ఈ మధ్యప్రాచ్య పరిణామాలను అత్యంత ఆందోళనతో గమనిస్తున్నారు.
ఎప్పటి వరకు ఈ ఉద్రిక్తతలు కొనసాగవచ్చు?
‘హర్మూజ్ క్లోజ్ ఎప్పటి వరకూ?’ అనే ప్రశ్నకు కచ్చితమైన కాలపరిమితి చెప్పడం ప్రస్తుతం ఏ విశ్లేషకుడికైనా అసాధ్యం. ఇది పూర్తిగా ఇజ్రాయెల్-ఇరాన్ మధ్య నడుస్తున్న ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం, అమెరికా జోక్యం మరియు దౌత్యపరమైన చర్చల ఫలితాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇరాన్ కేవలం హెచ్చరికలతో సరిపెడుతుందా, లేక నిజంగానే తన ఉనికిని కాపాడుకోవడానికి ఈ సాహసోపేతమైన (ఆత్మహత్యాసదృశమైన) చర్యకు పూనుకుంటుందా అనేది చూడాలి. అయితే, శాశ్వతంగా ఈ జలసంధిని మూసివేయడం ఇరాన్కు కూడా ఆర్థికంగా ఇబ్బందికరమే. ఎందుకంటే ఇరాన్ తన చమురును చైనా వంటి దేశాలకు ఎగుమతి చేయడానికి కూడా ఇదే మార్గం ముఖ్యం. అందువల్ల, ఇది పూర్తి స్థాయి యుద్ధం కంటే, అమెరికాపై ఒత్తిడి తెచ్చే ఒక భౌగోళిక రాజకీయ వ్యూహంగానే నిపుణులు అభివర్ణిస్తున్నారు.
ముగింపు
హర్మూజ్ జలసంధి అనేది కేవలం సముద్ర మార్గం కాదు, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఒక ప్రాణాధారమైన నరం. దీనిని మూసివేయాలనే ఆలోచన లేదా హెచ్చరిక కూడా ప్రపంచాన్ని అస్థిరతలోకి నెట్టడానికి సరిపోతుంది. అంతర్జాతీయ సమాజం, ఐక్యరాజ్యసమితి మరియు అగ్రరాజ్యాలు ఈ విషయంలో సంయమనం పాటించి, దౌత్య మార్గాల ద్వారా ఉద్రిక్తతలను తగ్గించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. లేనిపక్షంలో, ముసురుకుంటున్న ఈ యుద్ధ మేఘాలు సామాన్య మానవుడి జీవితాన్ని పెను సంక్షోభంలోకి నెట్టడం తథ్యం.
