డిజిటల్ యుగంలో ఆందోళన కలిగించే విషయాలు.. ‘సర్’లో వెనుకబడ్డ హైదరాబాద్ వాసులు

భారతదేశంలోనే అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మహానగరాలలో హైదరాబాద్ ఎప్పుడూ ముందుంటుంది. ఐటీ రంగంలో అగ్రగామిగా, గ్లోబల్ క్యాపిటల్ సిటీగా, నూతన ఆవిష్కరణలకు కేరాఫ్ అడ్రస్‌గా నగరానికి పేరుంది. అయితే, ఈ ప్రగతి రథచక్రాల వెనుక ఒక ఆందోళనకరమైన నిజం దాగుంది. దేశంలోని ప్రధాన మెట్రోపాలిటన్ నగరాలతో పోలిస్తే, డిజిటల్ అక్షరాస్యత, ఆర్థిక నిపుణత, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అందిపుచ్చుకోవడంలో హైదరాబాద్ నగరవాసులు వెనుకబడిపోతున్నారనే చేదు నిజాన్ని తాజాగా వెలువడిన అధ్యయనాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ‘సర్’ (Social, Economic, and Digital Readiness - సర్) సూచీలో దేశ రాజధాని ఢిల్లీ, వాణిజ్య రాజధాని ముంబైతో పాటు బెంగళూరు, చెన్నై వంటి నగరాలతో పోలిస్తే భాగ్యనగరం ఆఖరి స్థానానికి పడిపోవడం ఇప్పుడు మేధావులను, పాలకులను ఆలోచనలో పడేసింది.

అసలు ఏమి ఈ ‘సర్’ (SER) నివేదిక? దాని ప్రాముఖ్యత ఏమిటి?

మారుతున్న కాలానికి అనుగుణంగా నగరాల అభివృద్ధిని అంచనా వేయడానికి కొన్ని సంస్థలు సామాజిక, ఆర్థిక మరియు డిజిటల్ సన్నద్ధత (Social, Economic, and Digital Readiness) ఆధారంగా ఒక సమగ్ర సర్వేను నిర్వహించాయి. దీనినే క్లుప్తంగా ‘సర్’ నివేదిక అని పిలుస్తారు. ఈ సూచీ ప్రకారం, ఒక నగరంలోని పౌరులు కేవలం భౌతిక సౌకర్యాలు లేదా మౌలిక వసతులు కలిగి ఉండటమే కాకుండా, డిజిటల్ సేవలను ఏ మేరకు వినియోగిస్తున్నారు, ఆర్థిక లావాదేవీల్లో సాంకేతికతను ఎంతవరకు భాగం చేసుకుంటున్నారు, భవిష్యత్తు సవాళ్లను ఎదుర్కొనేందుకు మానసికంగా మరియు సాంకేతికంగా ఎంతగా సన్నద్ధంగా ఉన్నారు అనే అంశాలను బేరీజు వేస్తారు. ఈ కీలకమైన అంశంలోనే హైదరాబాద్ ఇతర మహానగరాల కంటే చాలా వెనుకబడి ఉందని ఈ నివేదిక నిగ్గుతేల్చింది.

ఐటీ హబ్‌లో ఉంటూనే డిజిటల్ అక్షరాస్యతలో వెనుకడుగు

ప్రపంచ ప్రఖ్యాత సాఫ్ట్‌వేర్ దిగ్గజాలు, లక్షలాది మంది టెక్కీలు కొలువుదీరిన సిలికాన్ వ్యాలీ లాంటి హైదరాబాద్‌లో ఈ పరిస్థితి నెలకొనడం విడ్డూరంగా కనిపిస్తుంది. నగరంలో ఒకవైపు అత్యాధునిక టెక్నాలజీ రూపుదిద్దుకుంటున్నా, సామాన్య ప్రజానీకానికి, బస్తీలు మరియు శివారు ప్రాంతాల వాసులకు ఈ డిజిటల్ ఫలాలు పూర్తిస్థాయిలో అందడం లేదు. ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ రంగాల నుండి అందుబాటులోకి వస్తున్న ఆన్‌లైన్ సేవలను వినియోగించుకోవడంలో నగరవాసులలో ఇంకా అవగాహన కొరవడింది. డిజిటల్ చెల్లింపులు, ఆన్‌లైన్ బ్యాంకింగ్, ఈ-గవర్నెన్స్ సేవలను పూర్తిగా ఉపయోగించుకోవడంలో ఇప్పటికీ సాంప్రదాయ పద్ధతులపైనే ఆధారపడుతున్నారనేది సర్వేలో తేలిన ప్రధాన అంశం.

ఆర్థిక మరియు సామాజిక అంతరాలు

హైదరాబాద్‌లో ఆర్థిక అసమానతలు నగర అభివృద్ధికి ఒక ప్రధాన అవరోధంగా మారుతున్నాయి. ఒక వైపు హైటెక్ సిటీ, గచ్చిబౌలి ప్రాంతాలలో కోట్లలో వేతనాలు అందుకునే నిపుణులు నివసిస్తుంటే, మరోవైపు పాతబస్తీ, శివారు మురికివాడలు మరియు అసంఘటిత రంగ కార్మికుల జీవన ప్రమాణాలు చాలా దిగువన ఉన్నాయి. ఈ సామాజిక అంతరం వల్ల డిజిటల్ మరియు ఆర్థిక విద్యావకాశాలు అందరికీ సమానంగా అందడం లేదు. ఫలితంగా, నగరమొత్తం మీద సగటున చూస్తే డిజిటల్ మరియు ఆర్థిక సన్నద్ధత పడిపోయి, ‘సర్’ సూచీలో నగరం ఆఖరి వరుసకు చేరడానికి ఇది ప్రధాన కారణమైంది.

యువతలో నైపుణ్యాల కొరత - మారుతున్న మార్కెట్ అవసరాలు

నగరంలో యువతకు ఉపాధి అవకాశాలు మెండుగా ఉన్నప్పటికీ, అంతర్జాతీయ మార్కెట్ డిమాండ్ చేస్తున్న అత్యాధునిక నైపుణ్యాలు (అడ్వాన్స్డ్ డిజిటల్ స్కిల్స్, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, డేటా అనలిటిక్స్ వంటివి) కొందరికే పరిమితమవుతున్నాయి. విద్యాసంస్థలు కేవలం సాంప్రదాయ సిలబస్‌కే పరిమితం కావడం వల్ల, గ్రాడ్యుయేట్లుగా బయటకు వస్తున్న యువతలో ఆచరణాత్మక డిజిటల్ పరిజ్ఞానం లోపిస్తోంది. ఇది వారి ఆర్థిక ఎదుగుదలపై కూడా తీవ్ర ప్రభావం చూపుతోంది. కేవలం డిగ్రీలు ఉండటం సరిపోదని, డిజిటల్ యుగానికి సరిపడే నైపుణ్య శిక్షణ ప్రతి ఒక్కరికీ అవసరమని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

ప్రభుత్వాలు మరియు పౌర సమాజం తీసుకోవాల్సిన చర్యలు

హైదరాబాద్‌ను అన్ని రంగాలలో నెంబర్ వన్‌గా నిలపకేవలం ఫ్లైఓవర్లు, ఐటీ టవర్లు నిర్మించడమే సరిపోదు. పౌరుల మానవ వనరుల అభివృద్ధిపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. ముఖ్యంగా:

1. గ్రాస్‌రూట్ లెవెల్‌లో డిజిటల్ అక్షరాస్యత: ప్రతి మున్సిపల్ వార్డు పరిధిలో ప్రత్యేక డిజిటల్ శిక్షణా కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసి, సామాన్యులకు కూడా ఇంటర్నెట్, ఆన్‌లైన్ సేవల వినియోగంపై అవగాహన కల్పించాలి.

2. పాఠశాల స్థాయి నుంచే టెక్నాలజీ విద్య: ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో ప్రాథమిక స్థాయి నుంచే కోడింగ్, డిజిటల్ ఫైనాన్స్ మరియు బేసిక్ టెక్నాలజీపై ప్రత్యేక పాఠ్యాంశాలను ప్రవేశపెట్టాలి.

3. నైపుణ్యాభివృద్ధి కేంద్రాలు: నిరుద్యోగ యువత కోసం అత్యాధునిక సాంకేతికతపై ఉచిత శిక్షణా కార్యక్రమాలను విస్తృతం చేయాలి.

ముగింపు

హైదరాబాద్ మహానగరం తన గ్లోబల్ కీర్తి ప్రతిష్టలను కాపాడుకోవాలంటే, కేవలం భౌతిక అభివృద్ధిపైనే కాకుండా మానవ వనరుల సర్వతోముఖాభివృద్ధిపై దృష్టి పెట్టాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. ‘సర్’ సూచీలో ఆఖరి స్థానంలో నిలవడం అనేది ఒక హెచ్చరిక లాంటిది. ఈ నిజాన్ని అంగీకరించి, లోపాలను సరిదిద్దుకునే దిశగా ప్రభుత్వాలు, ప్రైవేట్ సంస్థలు మరియు పౌరులు సమిష్టిగా కృషి చేస్తేనే... నిజమైన డిజిటల్ మరియు ఆర్థికాభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. లేదంటే, మిగతా నగరాలతో పోటీ పడే రేసులో భాగ్యనగరం మరింత వెనుకబడే ప్రమాదం ఉంది.